Stress : "Een algemeen syndroom met lichamelijke, motivationele, emotionele en gedragsmatige aspecten dat een reactie is op (psychische) overbelasting" Stress uit zich veelal in hormonale reacties van het lichaam (adrenaline en andere stresshormonen), die lichaam en geest in staat moeten stellen zich te weren tegen de optredende overbelasting. Elke definitie van stress, ook deze, gaat…

Effecten van stress op het individu

Stress : "Een algemeen syndroom met lichamelijke, motivationele, emotionele en gedragsmatige aspecten dat een reactie is op (psychische) overbelasting"
Stress uit zich veelal in hormonale reacties van het lichaam (adrenaline en andere stresshormonen), die lichaam en geest in staat moeten stellen zich te weren tegen de optredende overbelasting.

Elke definitie van stress, ook deze, gaat uit van een noodzakelijke aanpassingsreactie van het lichaam op een lichamelijke of psychische verstoring van het evenwicht.

Wat zorgt nu uiteindelijk voor de hormonale reacties ?

Zodra onze hersenen een mogelijke bedreiging registreren (dat gebeurt in de amygdala, een amandelvormige structuur in de hersenen) slaat het hele organisme alarm. Stresshormonen adrenaline en noradrenaline worden ogenblikkelijk afgescheiden door resp. de bijniermerg en de locus coeruleus (LC), die zich in de hersenstam bevindt en de basis is van het orthosympatisch systeem.

Hierdoor :

  •  versnelt het hartritme, nodig om bloed naar de spieren te pompen
  •  de ademhaling wordt sneller en oppervlakkiger, want de spieren kunnen de zuurstof goed gebruiken
  •  de huidbloedvaatjes trekken samen om geen bloed te verspillen ( vandaar verschijnselen als wit wegtrekken en koude handen )
  •  het bloed wordt dikker, om bloedverlies te voorkomen bij een verwonding
  •  de zweetafscheiding neemt toe, een uitstekende remedie om tijdens het vechten of vluchten niet oververhit te raken

Na de alarmfase komt er een tweede fysiologisch systeem op gang, waarbij ditmaal de bijnierschors nauw betrokken is. Het cruciale hormoon dat nu wordt afgescheiden is cortisol (dit hebben wij vaker gehoord tijdens de opleiding !). De voornaamste rol van cortisol is ervoor te zorgen dat we op langere termijn het hoofd kunnen bieden aan de bedreigende situatie, onder meer door de bloedsuikerspiegel te verhogen. Die brandstof heb je immers broodnodig.Eén van de ingrijpende gevolgen van de cortisolproductie is ook de onderdrukking van de activiteit van het immuunsysteem, dat via ontstekingsprocessen weerstand biedt tegen lichaamsvreemde stoffen en ook kankercellen bestrijdt.
Dat gebeurt niet zonder reden. Wanneer alle energie nodig is om te vechten of vluchten, kunnen herstelprocessen, zoals ontstekingsreacties die de wondgenezing bevorderen, of verdedigingsprocessen op de lange termijn, bijvoorbeeld tegen tumoren, wel even wachten Dit tweede systeem komt vooral in werking wanneer niet gekozen wordt of niet gekozen kan worden tussen vechten of vluchten :

  •  bijvoorbeeld wanneer er sprake is van verlammende angst.
  •  of je merkt niet direct dat je je in een onveilige situatie bevindt.
  •  of wie kent niet die houding van ‘dat kan ik wel aan, zo stressgevoelig ben ik niet’ en vervolgens ontken je de stresssituatie waarin je verzeild bent geraakt. Je bent dus als het ware niet in staat om de effecten van een mogelijke bedreiging weg te nemen; er rest je dan weinig anders dan je te schikken en aan te passen.

WERK + DRUK = WERKDRUK Na de alarmfase en de daaropvolgende reactie (fight or flight) die de stressfactoren heeft moeten wegnemen dient de rust weer te keren en behoren de hormoonspiegels weer tot een normaal niveau te dalen. Dit evenwicht in het stress-systeem wordt ‘allostasis’ genoemd, te vergelijken met de bij de therapeut meer bekende toestand ‘homeostasis’.

De cortisolspiegel fluctueert in het verloop van de dag. Onder normale omstandigheden houdt het lichaam de cortisolafgifte onder controle en reguleert het de hoeveelheid cortisol in het bloed. De cortisolstofwisseling heeft een cyclus van ongeveer 24 uur en kent de laagste spiegel rond middernacht tot 02.00 uur in de vroege ochtend. Daarna stijgt de spiegel relatief snel met een top zo rond 08.00 uur in de morgen (tijd om op te staan!) waarna er weer een snelle afname is tot een uur of 11. Daarna volgt een geleidelijke afname gedurende de dag en avond. Vanaf een uur of twee ‘s nachts stijgt de cortisolspiegel weer om je te helpen wakker te worden zodat je je weer kan voorbereiden op een volgende dag.

De hippocampus is verantwoordelijk voor de controle op de aanmaak van cortisol. In eerste instantie wordt de cortisolproductie onder invloed van de hippocampus gestart. In tweede instantie geeft de hippocampus een negatieve respons, waardoor de cortisolproduktie stopt. Langdurige stress heeft tot gevolg dat de neuronen van de hippocampus ‘verschrompelen’.

Bij chronisch depressieve mensen is door middel van beeldvormingsonderzoek een duidelijk kleinere hippocampus vastgesteld. (2

Dit zorgt ervoor dat de cortisolreceptoren van de hippocampus minder goed werken en de negatieve respons, het stopmechanisme, niet goed meer functioneert, met als gevolg een ook in rustsituaties te hoge cortisolspiegel.

Het positieve effect van cortisol op de korte termijn heeft een negatief effect op de lange termijn. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat een chronisch verhoogde cortisolspiegel in verband gebracht wordt met overgewicht, overgevoeligheid, diabetes, vermoeidheid, depressie, slechte stemmingen, onregelmatige menstruatie, verminderd libido en de Ziekte van Alzheimer.

Wanneer het hormoonsysteem te veel of chronisch geactiveerd wordt kan dat leiden tot een gehele ontregeling van het hormoonsysteem wat weer kan leiden tot een geleidelijke en progressieve verslechtering van de algemene gezondheid en conditie.

Er is een relatie te leggen tussen een chronisch verhoogde cortisolspiegel en de onderstaande metabolische processen :

stress1

Als we aannemen dat velen genoeg stress hebben, is dat dan werkelijk een slechte zaak? Sommige mensen kunnen heel goed met een dagelijkse portie stress omgaan zonder de negatieve gevolgen ervan te ondervinden. Sommigen beweren juist niet zonder die stress te kunnen. Waar ze dan werkelijk behoefte aan hebben zijn de adrenaline en endorfinen die tijdens stress aangemaakt worden. Echter, terwijl deze stofjes ons absoluut een kick, een energie-boost en een goed gevoel geven, kan de verhoogde cortisolspiegel die door stress ontstaat ons op langere termijn behoorlijk wat gezondheidsproblemen opleveren.